CERN’de harcanan enerji sizce kaç evin yıllık ihtiyacını karşılar?

image 9 Oca 2014



CERN gibi genis olcekli buyuk fizik deneylerinin yapildigi bir yerde fizikciler temel parcaciklar uzerinde calismalar yapabilmek icin laboratuvarlarda yuksek guc tuketimine sahip parcacik hizlandiricilari ve dedektorler kullanmaktadir.Bu yuksek guc tuketimini karsilayabilmek icin laboratuvarlarda yenilikci cozumlere ihtiyac duyulmustur. CERN’in yillik elektrik tuketimi su an icin 1.3 terawatt saat civarindadir.Bu rakam Ingiltere’deki yaklasik 300,000 evin yillik elektrik ihtiyacini karsilayabilecek yeterliliktedir.Fakat enerji ihtiyaci aydan aya degismektedir ve yapilan deneylere gore bu enerji ihtiyaci karsilanmaktadir. CERN en cok enerjiyi Mayis ayindan baslayip Aralik ortalarina kadar gelen bir zaman araliginda harcamaktadir ve bu deger yaklasik olarak 200 megawatt civarindadir.Buyuk Hadron Carpistiricisi yilin bu periyodu icerisinde protonlari isik hizina yakin bir degerde hizlandirmak icin calistiriliyor.Bunun disinda CERN’un gic tuketimi kis doneminde 80 megawatt’a kadar dusmektedir.

Degisen Ihtiyaclar

11-300x263Yukarida gordugumuz uzere burada buyuk bir enerji tuketiminden bahsediliyor.Peki bu enerji nereden geliyor? Bu sorunun cevabi gunumuze kadar bircok kez degismistir.CERN’un ilk kuruldugu 1954 yilinda Isvicre tarafindaki bir santral, laboratuvarin ihtiyaci olan tum enerjiyi karsilayabiliyordu.Sebeke icerisindeki alt istasyonlardan saglanan enerji ihtiyac duyulan yere yonlendiriliyordu.CERN programinin ve deneylerin buyumesiyle birlikte ihtiyaclara yonelik olarak buraya verilen guc miktari artmis ve buna gore duzenlemeler yapilmistir. 1970’li yillarda Fransa tarafinda yeni bir hat kurularak CERN buradan da beslenmeye baslamistir . Fransadan cekilen bu hat ayni zamanda Avrupa Guc sistemiyle de baglantiliydi.Kurulan bu guc sistemi gunumuze kadar gelmis ve suan da tum guc Fransa tarafindan karsilanmaktadir fakat Isvicre tarafindaki hatta yedek besleme unitesinin bir parcasi olarak hala kullanilmaktadir.

Enerji Tasarrufu icin Superiletken Kablolar

Ana hat yuksek enerji verimliligine sahip bakirdan yapilmistir fakat elektrik miktanislara gelene kadar bakir icinde karsilastigi direncten dolayi kayiplara ugramaktadir.Bu enerji kaybini dusundugumuzde bunu en aza indirmek icin LHC’de kullanilan elektromiknatislari guc unitesini  niobium-titanium (NbTi) ’dan yapilmis olan superiletken kablolarla baglamislardir.Bu superiletkenler ile elektrik normal bir bakira gore 100 kat hizli bir sekilde iletilmektedir cunku iletkenler mutlak sicakliga olabildigince yakin bir derecede sogutuluyor ve dolayisiyla elektrige karsi olan direnc ortadan kaldirilmis oluyor.Superiletken durumuna gecebilmek icin LHC miknatislari sivi Helyum ile 1.9 K (-271.3°C) sicakliga kadar dusurulmektedir ki bu sicaklik dis uzayin sicakligindan daha dusuktur. Son olarak superiletkenlikte harcanan gucun cogu sogutma isleminde kullanilmaktadir.Superiletken kablolardan kazanilan enerji tasarrufu bir sekilde kablolari sogtutma sirasinda harcanan enerji kaybindan dolayi tam aolarak bir kazanc olarak nitelendirilememektedir.Fakat CERN arastirmacilari bu sogutma islemi sirasinda kaybedilen enerjiyi en aza indirebilmek icin calismalarini surdurmektedir.

Kaynak:CERN

Array ( [0] => 1 )